Συστήματα Εκμετάλλευσης Μελιτοφοριών

Παραγωγή και Χρήσεις άλλων, εκτός μελιού, προϊόντων του Μελισσιού • Γύρη • Βασιλικός Πολτός • Κερί • Πρόπολη • Δηλητήριο

Παραγωγή Μελιού

Ως φυσικό προϊόν, κάθε μέλι, ακόμα και αν προέρχεται από το ίδιο μελίσσι, μπορεί να είναι διαφορετικό ως προς τα περιεχόμενα συστατικά ή τις ποσότητες που αυτά ανιχνεύονται στο τελικό προϊόν. Το μέλι μπορεί να περιέχει πλήθος ουσιών από 14 διαφορετικές κατηγορίες συστατικών: σάκχαρα, οργανικά οξέα, νερό, πρωτεϊνες, αμινοξέα, βιταμίνες, μέταλλα και ιχνοστοιχεία, ένζυμα, φλαβονοειδή, παράγωγα του φουρανίου, πτητικές-αρωματικές ουσίες, αλκαλοειδή, κολλοειδή, γυρεοκκόκους.

Ορισμός κατά E. F. Phillips.

Το μέλι είναι ένα αρωματικό, γλοιώδες, γλυκό υλικό που προέρχεται από το νέκταρ των φυτών, το οποίο μαζεύουν οι μέλισσες και το μεταβάλλουν για την τροφή τους σε ένα πυκνότερο υγρό και τελικά το αποθηκεύουν στις κηρήθρες τους. Είναι όξινης αντίδρασης, ρευστό στην αρχική μορφή του, αλλά μεταβάλλεται σε κρυσταλλικό όταν μείνει πολύ καιρό. Αποτελείται κυρίως από δύο απλά ζάχαρα, την γλυκόζη (δεξτρόζη) και την φρουκτόζη (λεβουλόζη), με παρουσία κατά περιπτώσεις πιο σύνθετων υδατανθράκων, με επικρατέστερη συνήθως την λεβουλόζη και περιέχει ανόργανες ουσίες, φυτικά χρωστικά υλικά, μερικά ένζυμα και κόκκους γύρεως.

Παραγωγή μελιού.
(2018) Αριθμός κυψελών κατά ήπειρο

Κυψέλες         Παραγωγή μελιού σε τόνους

Παγκόσμιο σύνολο     89.557.448                1.882.001

Αφρική                        17.482.618                 190.965

Αμερική                      11.657.415                 412.907

Ασία                            43.200.756                  828.736

Ευρώπη                       15.955.422                 417.324

Ωκεανία                      1.261.237                   32.069

Παραγωγή Μελιού (Tn) Ευρώπη

2024

Στη χώρα μας, σήμερα, υπάρχουν 26.000 περίπου μελισσοκόμοι, οι οποίοι διαχειρίζονται περίπου 1.600.000 κυψέλες, από τις οποίες το 95% είναι εγκατεστημένα μελισσοσμήνη σε σύγχρονες κυψέλες που χαρακτηρίζονται ως ευρωπαϊκές, ενώ το υπόλοιπο 5% είναι σε εγχώριες διαφόρων τύπων (κοφίνια) που είναι κατανεμημένες σε όλο τον ελλαδικό χώρο. Περίπου 4.000 είναι επαγγελματίες μελισσοκόμοι (δηλαδή, έχουν στην κατοχή τους πάνω από 150 κυψέλες και τουλάχιστον το 50% του ετήσιου οικογενειακού τους εισοδήματος προέρχεται από τη μελισσοκομία), ενώ η μέση κατανάλωση μελιού στην Ελλάδα είναι 1.700 γραμμάρια ανά άτομο το χρόνο. Η συνολική ετήσια παραγωγή μελιού κυμαίνεται από 18.000 έως 24.000 τόνους. Το 60% προέρχεται από πεύκο και έλατο, το 15% από θυμάρι και το 25% περίπου από άλλα άνθη (βαμβάκι, πορτοκαλιά, ρείκι κ.λπ.). Από πλευράς γεωγραφικής κατανομής, η μελισσοκομία είναι διαδεδομένη σε όλη τη χώρα.

Υπάρχουν, όμως, περιοχές που έχουν αυξημένο μελισσοκομικό ενδιαφέρον, όπως εκείνες των Νομών Ευβοίας, Αττικής, Χαλκιδικής, Καρδίτσας, Αρκαδίας, Ηρακλείου, και άλλες.

Είδη μελιού

Το παραγόμενο μέλι διακρίνεται σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

• Ανθόμελο, που παράγεται από το νέκταρ των λουλουδιών, κυρίως δε θυμαριού, πορτοκαλιάς, βαμβακιού, ηλίανθου, ερείκης, καστανιάς.
  Γενικά ένα μέλι για να χαρακτηριστεί ως «Ανθόμελο» συγκεκριμένου φυτού π.χ θυμαρίσιο ανθόμελο,  θα πρέπει το ποσοστό της γύρης του συγκεκριμένου είδους να υπερβαίνει το 45% των γυρεόκκοκων του μελιού.
• Μέλι από μελιτώματα, που παράγεται από εκκρίματα των φυτών ή εντόμων που απομυζούν τα φυτά. Στην κατηγορία αυτή ανήκει το μέλι του πεύκου, της ελάτης και άλλων δασικών φυτών.
• Μέλι πεύκου. Η παραγωγή του εξαρτάται κυρίως από το έντομο Marchalina hellenica, ή «εργάτης», που τρέφεται από τους χυμούς των δένδρων. Στην συνέχεια ο σακχαρούχος χυμός που παράγεται από τα έντομα με τα στοματικά τους μόρια αποβάλλεται από αυτά(σάλιο) και προσλαμβάνεται από τις μέλισσες.. Το έντομο Marchalina Hellenica αναπαράγεται με παρθενογένεση, τα θηλυκά αναπαράγονται απο μόνα τους.
• Μέλι ελάτης. Η παραγωγή του εξαρτάται από το έντομο Physokermes hemicryphus.
• Βελλανιδιά. Η παραγωγή του εξαρτάται από το έντομο Kermes quercus.
  Υπάρχει και το ενδιάμεσο προϊόν το οποίο μάλιστα έχει αναγνωριστεί το 2017 και ως προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης
• Πευκοθυμαρόμελο Κρήτης / Pefkothymaromelo Kritis
  Το οποίο προσδιορίζεται ως προϊόν που προέρχεται από την φυσική ανάμιξη θυμαρίσιου μελιού με πευκόμελο, παράγεται στη Κρήτη και προκύπτει από την ιδιαίτερη διαχείριση των μελισσιών ή και τη συνύπαρξη όψιμα ανθισμένων θυμαριών με τις μελιτοεκκρίσεις που προέρχονται από το έντομο Marchalina hellenica L και το οποίο παρασιτεί κυρίως στην τραχεία (Pinus brutia Ten) και χαλέπιο πεύκη (Pinus halepensis Mill).Στον παρακάτω πίνακα αναφέρονται τα έντομα που παράγουν μελίτωμα σε διαφορετικά είδη φυτών.Εργαστηριακά οι σημαντική παράμετρος που χρησιμοποιείται για τον διαχωρισμό των διαφόρων τύπων μελιού είναι η Ηλεκτρική Αγωγιμότητα.

  Σε γενικές γραμμές αυτό που ισχύει είναι ότι τα μέλια μελιτώματος πρέπει να έχουν αγωγιμότητα μεγαλύτερη από 0.8 mS/cm ενώ τα μέλια ανθέων η αγωγιμότητα πρέπει να είναι μικρότερη από 0.8 mS/cm.

Εξαίρεση από αυτόν τον κανόνα αποτελούν τα μέλια κουμαριά (Arbutus unedo), ερείκη (Erica), ευκάλυπτος, φιλύρα (Tilia spp), καλούνα ή κοινή (Calluna vulgaris), Manuka ή Jelly bush (leptospermum), φυτό τσαγιού (Melaleuca spp.) που μπορούν να έχουν αγωγιμότητα και μεγαλύτερη από 0.8 mS/cm.

Μέλια ΠΟΠ Ελλάδας

• Μέλι Ελάτης Μαινάλου Βανίλια / Meli Elatis Menalou Vanilia , (Αρκαδία- Μαίναλο, Γορτυνία Μαντινεία, 1996)

• Πευκοθυμαρόμελο Κρήτης / Pefkothymaromelo Kritis (Κρήτη 2017)

• Μέλι Κισσούρι / Meli Kissouri Εύβοια-Κάρυστος, (2024)

Συστήματα Εκμετάλλευσης Μελιτοφοριών

Η επιλογή του συστήματος εκμετάλλευσης μελιτοφοριών προκύπτει αφού πρώτα ο μελισσοκόμος απαντήσει στα εξής βασικά ερωτήματα.

• Ποιος είναι ο στόχος μας;
• Τι προϊόντα σκοπεύουμε να βγάλουμε;
• Ποια μέθοδο εντατικής εκμετάλλευσης θα επιλέξουμε;
• Σε ποια περιοχή θα ασκήσουμε τη μελισσοκομία μας;
• Ποιες προετοιμασίες απαιτούνται για να υλοποιηθεί το πρόγραμμά μας;
• Ποιο θα είναι το χρονοδιάγραμμα του προγράμματός μας;
• Ποιες θα είναι οι ενδιάμεσες παρεμβάσεις μας;
•  ‘Έχουμε εξασφαλίσει τα παραγωγικά μέσα που απαιτούνται για να υλοποιήσουμε το πρόγραμμά μας;

Τα ορθολογικά συστήματα στηρίζονται στην γρήγορη και εύκολη δουλειά με τα μελίσσια.

Ο καλός μελισσοκόμος δουλεύει με γερά μελίσσια χωρίς τάσεις σμηνουργίας σε μελισσοκομεία που παρουσιάζουν ομοιομορφία.

Τα συστήματα κατατάσσονται σε δυο μεγάλες κατηγορίες με βάση την σμηνουργία.

Η μια μέθοδος επιτρέπει το φαινόμενο της σμηνουργίας και η άλλη προσπαθεί να το αποφύγει.

Η πρώτη αποσκοπεί στις φθινοπωρινές ανθοφορίες και η δεύτερη τις καλοκαιρινές.

Αξιοποίηση πρώιμης ανθοφορίας.

Θα πρέπει να υπάρχουν την άνοιξη δυνατά μελίσσια κάτι που  προϋποθέτει σωστό ξεχειμώνιασμα με επανασυνενώσεις. Αυτό γίνεται με την συνένωση δυο μελισσιών τα οποία έχει περιποιηθεί για να δυναμώσουν, συνήθως το φθινόπωρο ή νωρίς την άνοιξη. Την προηγούμενη άνοιξη αυτά τα μελίσσια έχουν διαιρεθεί δημιουργώντας την μητρική κυψέλη και μια παραφυάδα στην οποία προστίθεται βασιλικό κελί. Η συνένωση των μελισσιών μπορεί να γίνει αρχές φθινοπώρου.

Αξιοποίηση καλοκαιρινής ανθοφορίας.

Την περίοδο αυτή υπάρχει πλεόνασμα τροφής και το κύριο μέλημα του μελισσοκόμου είναι ο έλεγχος σμηνουργίας. Παράλληλα θα πρέπει με την μέθοδο αυτή να δοθεί ιδιαίτερο βάρος από τον μελισσοκόμο στο ρυθμό ωοτοκίας της βασίλισσας με διεγερτικές τροφοδοσίες.

Επαναλαμβανόμενη μετατόπιση.

Αυτό γίνεται με παραφυάδες οι οποίες τοποθετούνται δίπλα στην μητρική κυψέλη και αφού έχουν προσανατολιστεί καλά οι συλλέκτριες μετατοπίζεται η παραφυάδα στην αντίθετη από την μητρική πλευρά . Οι συλλέκτριες αναγκάζονται να καταφύγουν στην μητρική κυψέλη δυναμώνοντας το μελίσσι.

Μέθοδος διπλού μελισσιού με παρεμπόδιση σμηνουργίας.

Η κυψέλη 11 πλαίσια χωρίζεται με κατακόρυφο διάφραγμα σε δύο χώρους. Όπου εγκαθίστανται δύο μελίσσια . Όταν θα δημιουργηθούν και στα δύο 8-9 κηρήθρες με γόνο τότε το ένα μεταφέρεται πάνω από το άλλο με οριζόντιο βασιλοδιάφραγμμα. Στον άδειο χώρο μπαίνουν φύλλα με τεχνητές κηρήθρες.

Θα πρέπει να διευκρινίσουμε πως η κατάρτιση ενός προγράμματος μελισσοκομικής εκμετάλλευσης, ενώ είναι αναγκαία για μια ικανοποιητική παραγωγή μελιού, εν τούτοις δεν είναι ικανή από μόνη της να την εξασφαλίσει. Ένα σωρό αστάθμητοι παράγοντες καραδοκούν για να ανατρέψουν ακόμα και το ποιο τέλεια οργανωμένο και σχεδιασμένο μελισσοκομικό πλάνο μας.

Οι μεταδοτικές ασθένειες, οι ψεκασμοί, το οδικό δίκτυο, οι κακοί συνάδελφοι και κυρίως τα καπρίτσια του καιρού, είναι μερικές μόνο από τις αιτίες που δεν ελέγχουμε και που μπορούν να μας αναγκάσουν να τροποποιήσουμε τα αρχικά πλάνα μας.

Ακόμα όμως και αυτό να συμβεί, να είστε βέβαιοι πως μια μελισσοκομική περίοδος που στηρίζεται σε ένα οργανωμένο πλάνο εκμετάλλευσης, θα έχει πολύ καλύτερα αποτελέσματα από κάποιο άλλο που κινείται στην τύχη!

Παραγωγή και Χρήσεις άλλων, εκτός μελιού, προϊόντων του Μελισσιού • Γύρη • Βασιλικός Πολτός • Κερί • Πρόπολη • Δηλητήριο

Τα έξι προϊόντα της κυψέλης

Το μέλι, σύμφωνα με τον ορισμό του Διεθνούς Οργανισμού Γεωργίας και Τροφίμων (FAO), «είναι το γλυκό προϊόν το οποίο παράγουν οι μέλισσες, καθώς αυτές συλλέγουν, μετατρέπουν και αποθηκεύουν στις κηρήθρες τους το νέκταρ και άλλους φυτικούς χυμούς από διάφορα ζωντανά μέρη του φυτού». Το παραγόμενο μέλι διακρίνεται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: (α) το μέλι ανθέων, που παράγεται από το νέκταρ των λουλουδιών, κυρίως δε θυμαριού, πορτοκαλιάς, βαμβακιού, ηλίανθου, ερείκης, καστανιάς, κουμαριάς και το μέλι από μελιτώματα, που παράγεται από εκκρίματα φυτών ή εντόμων που απομυζούν τα φυτά. Στην κατηγορία αυτή ανήκει το μέλι του πεύκου, της ελάτης, της βελανιδιάς και άλλων δασικών φυτών (Θρασυβούλου, 1996).

Η γύρη είναι τα αρσενικά αναπαραγωγικά κύτταρα των φυτών (γυρεόκοκκοι) των σπερματόφυτων. Στα φυτά που έχουν άνθη, οι γυρεόκοκκοι βρίσκονται στους ανθήρες των στημόνων και μεταφέρονται, στη συνέχεια, στον ύπερο, προκειμένου να γίνει η γονιμοποίηση του άνθους. Δεν υπάρχουν στοιχεία για την παραγωγή γύρης στην Ελλάδα. Τα τελευταία χρόνια η παραγωγή είναι ανοδική με αρκετούς τόνους ανά έτος για παρασκευή πρωτεϊνούχο τροφής μελισσών και για πώληση ως βιταμινούχο συμπλήρωμα για τον άνθρωπο.

Η πρόπολη είναι μια ρητινώδης ουσία, που προστατεύει τους βλαστούς των δέντρων. Οι μέλισσες τη συλλέγουν, την αναμειγνύουν με γύρη, ένζυμα και κερί και τη χρησιμοποιούν για να σφραγίσουν τις χαραμάδες στην κυψέλη τους, να απολυμάνουν τα τοιχώματά της και να αποστειρώσουν τα κελιά, πριν η βασίλισσα εναποθέσει εκεί τα αυγά της. Στην Ελλάδα συλλέγονται μικρές ποσότητες. Σε χώρες, όπως Νορβηγία, Δανία, Ρουμανία, και χώρες της πρώην Σοβιετικής ΄Ενωσης παράγονται μεγαλύτερες ποσότητες. Χρησιμοποιείται στη βιομηχανία φαρμάκων και καλλυντικών.

Ο βασιλικός πολτός είναι μια κρεμώδης φυσική ουσία, η οποία εκκρίνεται από τους υποφαρυγγικούς αδένες των μελισσών. Εργάτριες μέλισσες παράγουν τον βασιλικό πολτό, αποκλειστικά και μόνο για να θρέψουν τις βασίλισσες και τις νεαρές προνύμφες.

Αν και δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία για την ετήσια συνολική παραγωγή, υπολογίζεται ότι είναι περίπου 400 – 600 kg. Χώρες όπως η Κίνα παράγουν τεράστιες ποσότητες. Σε διεθνή διάσκεψη, εκπρόσωπος του Υπουργείου Γεωργίας της Κίνας ανέφερε ότι η παραγωγή βασιλικού πολτού για το 2007 ήταν 2.000 τόνοι. Η τιμή του στην Ελλάδα είναι αρκετά υψηλή.

Το κερί είναι άλλο ένα προϊόν της μέλισσας με πολλές ευεργετικές ιδιότητες. Παράγεται από τους κηρογόνους αδένες στην κοιλιά των θηλυκών μελισσών και χρησιμεύει για να κατασκευάζουν οι εργάτριες μέλισσες τις κυψέλες τους. Σύμφωνα με την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος η παραγωγή κεριού για τα έτη 2003, 2004 και 2005 ήταν 402, 407 και 432 τόνοι αντίστοιχα. Η ποσότητα αυτή είναι ικανή να καλύψει περίπου το 45% των αναγκών της χώρας μας (βιομηχανίες κηρηθρών, κεριών εκκλησιών, φαρμάκων, καλλυντικών, υφαντουργίας, δέρματος, ξύλων κ.ά.).

Το δηλητήριο της μέλισσας συνιστά το αμυντικό της σύστημα και αποτελείται από δύο μέρη, ένα όξινο και ένα αλκαλικό, τα οποία αναμιγνύονται κατά τη στιγμή του τσιμπήματος και εισέρχονται στο σώμα. Το δηλητήριο της μέλισσας είναι 60 φορές πιο δραστικό από τη κορτιζόνη σε διάφορες παθήσεις. Βελτιώνει την κυκλοφορία του αίματος και ενισχύει την αντοχή του οργανισμού σε μεγάλο βαθμό. Έχει Β, αντιγηραντική, ισχυρά αναλγητική και αντιβακτηριδιακη δράση.

Η μελιττίνη το σημαντικότερο συστατικό του δηλητηρίου, είναι ένα πεπτίδιο που εμφανίζει ισχυρή βακτηριοκτόνο και αντιφλεγμονώδη δράση (είναι αυτή που σχετίζεται με την εμφάνιση του πόνου κατά το τσίμπημα). Η απαμίνη είναι ένα πεπτίδιο που αυξάνει την παραγωγή κορτιζόλης στα επινεφρίδια, δραστική μορφή της κορτιζόνης και έχει αντιφλεγμονώδη και αναλγητική δράση, ενώ σε μικρές συγκεντρώσεις διεγείρει το κεντρικό νευρικό σύστημα.

Η συλλογή πρέπει να γίνεται ανά έξι ημέρες από τον Απρίλιο μέχρι τον Οκτώβριο και η εφαρμογή της συσκευής γίνεται για περίπου 30 λεπτά. Σε αυτό το διάστημα παράγεται 1γρ με 2γρ δηλητηρίου ανά μελίσσι.

Το δηλητήριο συλλέγεται πάνω σε γυάλινη επιφάνεια με τη βοήθεια συσκευών που διοχετεύουν ρεύμα μικρής τάσης. Η συσκευή τοποθετείται είτε στην είσοδο της κυψέλης είτε εντός της και καθώς οι μέλισσες διεγείρονται από το ηλεκτρικό ρεύμα προσπαθούν να τσιμπήσουν τη γυάλινη επιφάνεια αφήνοντας σταγόνες δηλητηρίου πάνω της. Οι συσκευές που τοποθετούνται εντός της κυψέλης πλεονεκτούν καθώς συλλέγουν περισσότερο, ενώ η καθαρότητα του δηλητηρίου επιβαρύνεται λιγότερο από ατμοσφαιρικούς ρύπους και σκόνη, στα οποία είναι εκτεθειμένη η συσκευή εισόδου. Κατά την διαδικασία οι μέλισσες δεν θανατώνονται, καθώς το κεντρί τους δεν καρφώνεται στη λεία επιφάνεια του γυαλιού και το κεντριοφόρο σύστημα δεν αποσπάται, όπως συμβαίνει συνήθως με το τσίμπημα στο δέρμα. Έτσι οι νεαρές μέλισσες μπορούν να τσιμπήσουν ξανά αφού ξαναγεμίσουν το σάκο τους.

Ιωαννίδης Βασίλης
Γεωπόνος

ΜΕΛΙ ΕΙΔΗ
Το μέλι είναι μια γλυκιά παχύρρευστη ουσία που παρασκευάζεται από τις μέλισσες με πρώτη
ύλη φυτικές ή ζωικές μελιτώδεις εκκρίσεις ή νέκταρ άνθεων. Από την αρχαιότητα θεωρείται μια
μακροβιοτική τροφή με εξαιρετικές θρεπτικές και θεραπευτικές ιδιότητες σε σωματικό και
πνευματικό επίπεδο. Στο μελί στηρίζεται η διατροφή πολλών από τις μακροβιότερες φυλές του
πλανήτη και η επιβίωση πολλών άγριων φυλών στην ζούγκλα και τον Αμαζόνιο. Η πρώτη ύλη
για την παραγωγή μελιού από την μέλισσα είναι το νέκταρ, η «τροφή των αθανάτων». Για την
παραγωγή του η μέλισσα προσθέτει δικά της ένζυμα, των οποίων οι δράσεις δεν είναι ακόμη
εξακριβωμένες. Η πυκνότητα του μελιού εξαρτάται από την περιεχόμενη υγρασία όσο
μικρότερη η θερμοκρασία και η υγρασία τόσο πιο παχύρρευστο είναι το μέλι. Το χρώμα του
μελιού είναι βασικό χαρακτηριστικό του, σχετίζεται με την γεύση του και με την περιεκτικότητα
του σε μέταλλα.  Η γεύση του μελιού ποικίλει ανάλογα με
το φυτό, από το οποίο εξάχθηκε. Ποικίλει από έντονα γλυκιά μέχρι και πικρή. Η υποβάθμιση
του μελιού από την κρυστάλλωση έρχεται συνήθως από δυο γεγονότα : το πρώτο είναι η
ανεξέλεγκτη θέρμανση του μελιού και το δεύτερο είναι από την χοντροκρυσταλλωση που το
απειλεί με οξείδωση (ξίνισμα).

Πόσο μέλι μπορεί να τρωει κάποιος?
Η συνιστώμενη δόση ποιοτικού μελιού είναι 1-3 κουταλιές της σούπας (ή και
παραπάνω) ημερησίως από έναν υγιεί ενήλικα.

Από ποια ηλικία μπορούν τα παιδιά να τρώνε μελί?
Η σύγχρονη ιατρική μας λέει ότι μόνο τα παιδιά άνω των 2 ετών μπορούν να
τρώνε μέλι. Κάτι αντίστοιχο ισχύει και για την γύρη και τον βασιλικό πολτό.

Μελι το ακατεργαστο…Μελι του αφρου
Η καλύτερη ποιότητα μελιού είναι το στρώμα μελιού που συγκεντρώνεται κοντά στην
επιφάνεια του μελιτοεξαγωγέα. Στην επιφάνεια συγκεντρώνονται και άλλα συστατικά όπως το
κερί, η πρόπολη, η γύρη, κομμάτια από την ίδια την μέλισσα, ίχνη δηλητηρίου και βασιλικού
πολτού, ίχνη από μελισσοψωμο και προνύμφες. Το μέλι αυτό το ονομάζουν πολλοί αφρομελο,
διότι συγκεντρώνεται στον αφρό του μελιτοεξαγωγέα. Άλλη ονομασία είναι αγριομελο, μιας
και είναι η ίδια η φύση προσωποποιημενη. Περιέχει πολύ περισσότερα ένζυμα, λόγω των
υπολειμμάτων που περιέχει καθώς και λόγω του ότι είναι ακόμη άγουρο. Επιπλέον, περιέχει
και φιλικά βακτήρια. Ειδικά όταν το μέλι είναι ένα χαρμάνι από άνθη, αγκάθια και κωνοφόρα,
είναι πραγματικά πολύτιμο. Δυστυχώς μπορεί να παράγεται σε μικρές ποσότητες, ενώ, η
ειρωνεία είναι ότι, δεν είναι εμπορεύσιμο διότι η «εμφάνιση» του δεν είναι αποδεκτή. Το μέλι
αυτό μοιάζει… «βρώμικο». Αν κάποιος δεν μπορεί να βρει πρόσβαση σε τέτοιο μέλι, αλλά έχει
πρόσβαση σε «μαύρη» κερήθρα θα ήταν εξίσου ευεργετικό για αυτόν.

Πώς μας ωφελεί
● Μας εφοδιάζει με ενέργεια, καθώς αποτελεί πηγή απλών και σύνθετων υδατανθράκων.
● Το αντιοξειδωτικό του περιεχόμενο έχει ιδιαίτερα ευεργετική δράση στον οργανισμό μας και
κάποια συστατικά έχουν σημαντική αντικαρκινική δράση
Με τη μορφή καταπλάσματος, έχει θετική επίδραση σε ασθενείς με χρόνιες πληγές και έλκη.
Συντελεί στην καλή λειτουργία του εντέρου.
Θεωρείται καταπραϋντικό και χαλαρωτικό
● Το υψηλό ποσοστό φρουκτόζης, σε συνδυασμό με τα ένζυμα που περιέχει το μέλι, βοηθά
όσους βρίσκονται σε κατάσταση μέθης να συνέλθουν πιο γρήγορα.
● Το μέλι περιέχει 17% νερό, γι’ αυτό έχει και ενυδατική δράση.

Ένα νέο αντιβιοτικό;
Σε εξέλιξη βρίσκεται μια διεθνής μελέτη για τη σύγκριση του μελιού με υπάρχοντα
αντιβακτηριδιακά φάρμακα. Χαρακτηριστικό ήταν το παράδειγμα ενός παιδιού του οποίου οι
πληγές είχαν μολυνθεί από τη θανατηφόρο ποικιλία του χρυσίζοντος σταφυλόκοκκου, ο οποίος
είναι ανθεκτικός σε ισχυρά αντιβιοτικά. Ενώ ο οργανισμός του παιδιού δεν μπόρεσε να
αντιδράσει στα φάρμακα, απαλλάχτηκε τελικά από αυτό τον ανθεκτικό μικροοργανισμό 48
ώρες μετά τη λήψη θεραπευτικής αγωγής με μέλι.

Όλα τα μέλια δεν είναι ίδια
Η σύσταση, η ποιότητα, τα οργανοληπτικά στοιχεία, ακόμη και η μορφή του μελιού, διαφέρουν
από φυτό σε φυτό, από περιοχή σε περιοχή, ακόμη και από χρονιά σε χρονιά, γιατί
επηρεάζονται από τις καιρικές συνθήκες και τη χλωρίδα. Τα σκουρόχρωμα μέλια έχουν μεγαλύτερες ποσότητες αντιοξειδωτικών στοιχείων.

τα είδη του μελιού:
1. Πευκόμελο
2. Μέλι ελάτης
3. Μέλι καστανιάς
4. Θυμαρίσιο
5. Ερεικόμελο
6. Μέλι ηλίανθου

Χημική σύσταση του μελιού
Χονδρικά θα μπορούσε να πει κανείς πως το μέλι υπό κανονικές συνθήκες αποτελείται από
17% υγρασία, 77% διαφόρων τύπων σάκχαρα και 6% άλλες διάφορες ουσίες. Ειδικότερα το
μέλι αποτελείται από :
1 . Υδατάνθρακες – Σάκχαρα: Το μέλι περιέχει σάκχαρα σε ποσοστό 75-80%. Οι δυο κυριότεροι
υδατάνθρακες που περιέχονται στο μέλι είναι η φρουκτόζη (35%) και η γλυκόζη (32%).
προέρχονται από την σακχαρόζη του νέκταρ και Το μέλι περιέχει και λίγη μαλτοζη και λίγη
σακχαρόζη
2. Οργανικά οξέα: Το μέλι περιέχει τουλάχιστον 18 οργανικά οξέα, λίγα βασικά εκ’των οποίων
είναι το γλυκονικο οξύ, το κιτρικό οξύ, το οξικό οξύ και το φωσφορικό οξύ.
3 . Πρωτεΐνες και αμινοξέα: Οι πρωτεΐνες και τα αμινοξέα που περιέχονται στο μέλι είναι σε
μικρή ποσότητα.
4 . Μεταλλικα στοιχεία: Αμεταλλικα στοιχεία χλώριο, θειο, φώσφορος . Μεταλλικά στοιχεία
κάλιο, ασβέστιο, νάτριο, σίδηρος, μαγνήσιο, μαγγάνιο, χαλκός.
5 . Ένζυμα: Τα ένζυμα αυτά προέρχονται από την μέλισσα, την γύρη, το νέκταρ αλλά και από
παράγοντες ζύμωσης και μικροοργανισμούς και είναι η αμυλαση α,β, η γλυκο-ιμβερταση και η
γλυκο-οξειδαση.
6 . Βιταμίνες: Γενικά το μέλι περιέχει πολλές βιταμίνες, άλλα σε μικρές ποσότητες και
επομένως δεν θα το θεωρούσαμε βιταμινούχο.
7 . Αρωματικές/χρωστικές ουσίες: Το μέλι περιέχει πλήθος αρωματικών, χρωστικών και άλλων
ουσιών, εκ’ των οποίων πολύ γνωστές είναι η χολινη και η ακετυλοχολινη.

Σύγκριση ζάχαρης & μελιού

Η ζάχαρη (σακχαρόζη) είναι κάτι το εντελώς αφύσικο για τον οργανισμό μας, δεν
αποθηκεύεται, αφομοιώνεται δύσκολα παράγοντας δυσάρεστα αποτελέσματα όπως οξύτητα
στο αίμα, διαταραχές επιπέδου του σακχάρου στο αίμα, εγκεφαλική νωθρότητα μετά από ένα
χρονικό διάστημα, μεγάλη πτώση του ανοσοποιητικού (ανοσοκατασταλτική), άνοδο σωματικού
πάχους, καούρες, δυσπεψία, τοξίνωση και εξασθένιση ολοκλήρου του πεπτικού συστήματος.
Μεγάλες καθημερινές δόσεις ζάχαρης μπορούν να αρρωστήσουν σύντομα έναν οργανισμό και
να καταστρέψουν το πάγκρεας. Το μέλι, εκτός των ευεργετημάτων του, κάνει τα ακριβώς
ανάποδα από αυτά που δημιουργεί η ζάχαρη, με την εξαίρεση ότι δημιουργεί και αυτό μια
μικρή οξύτητα στο αίμα.
Σημερινό ενδιαφέρον
Την εποχή των μόνιμων κυψελών, το κερί ήταν ένα σημαντικό προϊόν του μελισσοκομείου. Οι
μέλισσες χρειάζονται άφθονη τροφή . Για να εκκρίνουν 1 κιλό κερί φαίνεται ότι καταναλώνουν
από 6 έως 12 κιλά μελί. Στις περιόδους αφθονίας η έκκριση είναι μεγάλη , όταν υπάρχει
έλλειψη δεν γίνεται έκκριση. Ωστόσο οι μέλισσες μπορούν να κατασκευάσουν κελιά και να
καλύψουν τις προνύμφες. Όταν δεν υπάρχει νεκταροέκκριση υλικά που παίρνουμε από τα
πλαίσια που έχουν ήδη κατασκευαστεί.

ΑΛΛΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΟΥ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ
ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ ΠΟΛΤΟΣ

Είναι πηγή βιταμινών, ενζύμων και μιας ομάδας συστατικών που μέχρι σήμερα έχουν
μείνει απροσδιόριστα. . Η περιεκτικότητα του βασιλικού πολτού σε όλα αυτά τα
θρεπτικά στοιχεία τον καθιστά μια τροφή με πλήθος ευεργετικών ιδιοτήτων.:

ΚΕΡΙ
Έχει επουλωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες και γι’ αυτό είναι ιδανικό για να
καταπραΰνει τραυματισμούς ή ερεθισμούς του στόματος. Το κερί χρησιμοποιείται για την
κατασκευή κεριών, περιέχεται σε φαρμακευτικά προϊόντα.
Σύνθεση ιδιότητες χρήσεις
Το κερί είναι ένα μείγμα λιπαρών ουσιών. Εκτός από τις λιπώδεις ουσίες , το κερί των μελισσών
περιέχει οργανικά οξέα και αλκοόλ που περιέχουν μεγάλο αριθμό ατόμων άνθρακα. Το κερί
των μελισσών λιώνει γύρω στους 63 βαθμούς Κελσίου .Ο μελισσοκόμος μπορεί να δώσει το
κερί του σε ένα βιομήχανο ο όποιος το καθαρίζει και το μετασχηματίζει σε φύλλα τεχνητής
κηρήθρας
Εξαγωγή
Η εξαγωγή του κεριού γίνεται με τον ακόλουθο τρόπο: όταν το ζεστό νερό παρασύρει όλο το
κερί που μπορεί να τραβήξει , τα απορρίμματα του λέβητα χάνεται μέσα σε ειδικούς σάκους.
Όταν το βάζουμε στην πρέσα τα βρέχουμε με πολύ ζεστό νερό. Όταν βγουν από την πρέσα, το
λιωμένο κερί μαζεύεται πάνω από το νερό.

ΠΡΟΠΟΛΗ
Η ρητίνη είναι η πρώτη ύλη που παίρνει η μέλισσα από τη φύση, για να φτιάξει την πρόπολη.
Με την πρόπολη οι μέλισσες κλείνουν τρύπες στην κυψέλη προκειμένου να προστατευτεί η
εσωτερική θερμοκρασία και για να μην μπαίνουν ανεπιθύμητοι επισκέπτες, θα καλύψουν και
θα τα λειάνουν για να μην τραυματίζονται τα φτερά τους . Επίσης αν στην κυψέλη εισχωρήσει
κάποιος μεγαλόσωμος παρείσακτος (πχ. Ένας ποντικός )που δεν μπορούν να τον σύρουν έξω,
τον βαλσαμώνουν με την πρόπολη, για να προστατευτεί η υγεία των μελισσών. Με τον τρόπο
αυτό επιτυγχάνεται η αποστείρωση της κυψέλης και η προστασία της από τις αρρώστιες.

Η ΓΥΡΗ
Η γύρη έχει φυσική προέλευση και βρίσκεται στα άνθη των φυτών. Αποτελεί το αρσενικό
στοιχείο του άνθους και είναι το μέσον με το οποίο το αρσενικό γενετικό υλικό των φυτών
μεταφέρεται από αρσενικά (στήμονες) στα θηλυκά (ύπερος) πολλαπλασιαστικά όργανα των
φυτών για να γίνει η γονιμοποίηση και να δέσει ο καρπός. Η γύρη βρίσκεται στους ανθήρες
στην άκρη των στημόνων , υπό μορφή σκόνης , σε διάφορα χρώματα και σχήματα ανάλογα με
το είδος του φυτού. Είναι μια λεπτή σκόνη ,μια ατέλειωτη ποσότητα μικρών κόκκων με παράξενα καλλιτεχνικά σχήματα που πολλές φορές μοιάζουν με σεληνιακό το οποίο. Δεν έχει
έντονη γεύση και είναι πικρή . Μερικές φορές όμως ανάλογα από τα φυτά απ όπου προέρχεται
, είναι γλυκιά. Οι μέλισσες συλλέγουν τη γύρη από τα άνθη για να την μεταφέρουν στην φωλιά
τους και να την χρησιμοποιήσουν ως βασικό είδος τροφής . Επίσης η γύρη θεωρείται
αναγκαία για την λειτουργία του οργανισμού τους .

ΝΕΚΤΑΡ
Το νέκταρ είναι ένα ζαχαρούχο υγρό που εκκρίνουν τα άνθη στο βάθος του κάλυκα τις
περισσότερες φορές , με τη λειτουργία ειδικών αδένων που λέγονται νεκταρογόνοι αδένες .Οι
μέλισσες το γλείφουν με τη γλώσσα τους , το μαζεύουν μέσα στον πρόλοβο τους , το
μεταφέρουν μέσα στην κυψέλη , όπου άλλες μέλισσες το παραλαμβάνουν από το στόμα τους
και το αποθηκεύουν μέσα στις κερήθρες , εκεί το νέκταρ με τη ζέστη που επικρατεί μέσα στην
κυψέλη και με το φτερούγισμα των μελισσών που δημιουργεί ρεύμα αέρα από μέσα προς τα
έξω, χάνει την περιττή υγρασία του, η οποία από 90 βαθμούς κατεβαίνει στους 16-17. Μετά
από τα ένζυμα που πήρε από το στομάχι των μελισσών, μεταβάλλεται σε μέλι, το οποίο οι
μέλισσες στραγγίζουν με ένα λεπτό στρώμα από κερί για να διατηρηθεί σε απεριόριστο χρόνο.

Μελι-σσοθεραπεια – Σύνθετες, συνεργηστικες θεραπευτικές
εφαρμογές του μελιού
Το μελί μπορεί να είναι χρήσιμο στην μελισσοθεραπεια με 3 βασικούς τρόπους :
• Μέσα από τις ενδογενείς θεραπευτικές ιδιότητες του, λόγω των ενζυμων, των αιθέριων
ελαίων, των μετάλλων και άλλων συστατικών και ιδιοτήτων.
• Ως διαλύτης-μεταφορέας αιθέριων ελαίων βοτάνων, μητρικών βαμμάτων βοτάνων και
πρόπολης, βασιλικού πολτού και δηλητηρίου μέλισσας.
• Ως μέσο ισχυρής αποτοξίνωσης, λόγω της μοναδικής του ιδιότητας να προσφαει τοξίνες από
την επιφάνεια των ιστών. Επομένως, χρησιμοποιείται θαυμάσια σε εφαρμογές καθαρισμού
πληγών και σοβαρών, μολυσμένων τραυμάτων ή εγκαυμάτων, σε εφαρμογές καθαρισμού και
αντιμετώπιση λοιμώξεων της στοματικής κοιλότητας και των αμυγδάλων, καθώς και για
λεμφικό καθαρισμό μέσω ειδικευμένης λεμφικής μάλαξης με μέλι.

ΚΥΚΛΟΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΚΑΙ ΠΩΣ ΠΡΟΚΥΠΤΕΙ Η
ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ
Η μέλισσα για να ολοκληρώσει την ανάπτυξη της διέρχεται από τρία στάδια: Το αυγό, την
προνύμφη και τη νύμφη. Όλα τα αυγά προέρχονται από τη βασίλισσα , είναι μεγάλοι,
μακρόστενοι και έχουν χαρακτηριστική θέση στο κελί. Τα αυγά της τρίτης ημέρας είναι έτοιμα
για την εκκόλαψη της προνύμφης. Οι αναπτυσσόμενες προνύμφες τρέφονται από τις εργάτριες
με βασιλικό πολτό, γύρη και μέλι μέχρι που θα σφραγιστούν τα κελιά. Αφού σφραγιστούν στο
στάδιο της νύμφης η κάθε μέλισσα θέλει διαφορετικό χρόνο ανάπτυξης.
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΜΕΛΙΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΕΛΙΣΣΑ
Οι μέλισσες πετάνε από λουλούδι σε λουλούδι και συλλέγουν γύρη και νέκταρ. Όταν μαζέψουν
αρκετό και το φορτίο τους γίνει βαρύ επιστρέφουν στην κυψέλη, αποθηκεύουν την προμήθεια
στα κελιά και μετά επαναλαμβάνουν την διαδικασία. Στην συνέχεια άλλες μέλισσες
δημιουργούν με τα φτερά τους ένα ρεύμα αέρα ώστε να εξατμιστεί το μεγαλύτερο μέρος του
νερού από το νέκταρ και το μέλι να γίνει συμπυκνωμένο. Τέλος οι μέλισσες σφραγίζουν τα
κελιά με ένα λεπτό στρώμα κεριού.

ΤΟ ΔΗΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ
Μεταξύ των πολλών ειδών εντόμων την ικανότητα της υπεράσπισης τους με κεντρί και έγχυση
δηλητηρίου είναι και η μέλισσα.Το δηλητήριο χρησιμοποιείται για την υπεράσπιση του
ατόμου , ή για την θανάτωση θηραμάτων. Όταν μια μέλισσα κεντρίσει κανονικά όλα τα 0,15
εώς 0,3 mg του δηλητηρίου. Η μέση θανατηφόρα δόση για έναν ενήλικα είναι 2,8 mg ανα κιλό,
δηλαδή για ένα άτομο 60 κιλά έχει 50% να επιζήσει αν του εγχυθεί συνολικά 186 mg. Με το
δηλητήριο της μέλισσας θεραπεύονται πολλές ασθένειες , οι τιμές το 1990 ήταν 100 $ με 200$
ανα γραμμάριο.

Ιωαννίδης Βασίλης

Γεωπόνος

Η σύσταση, η ποιότητα, τα οργανοληπτικά στοιχεία, ακόμη και η μορφή του μελιού, διαφέρουν από φυτό σε φυτό, από περιοχή σε περιοχή, ακόμη και από χρονιά σε χρονιά, γιατί επηρεάζονται από τις καιρικές συνθήκες και τη χλωρίδα. Τα σκουρόχρωμα μέλια έχουν μεγαλύτερες ποσότητες αντιοξειδωτικών στοιχείων.

Τα είδη του μελιού:

1. Πευκόμελο
2. Μέλι ελάτης
3. Μέλι καστανιάς
4. Θυμαρίσιο
5. Ερεικόμελο
6. Μέλι ηλίανθου

Χημική σύσταση του μελιού

Χονδρικά θα μπορούσε να πει κανείς πως το μέλι υπό κανονικές συνθήκες αποτελείται από 17% υγρασία, 77% διαφόρων τύπων σακχαρα και 6% άλλες διάφορες ουσίες. Ειδικότερα το μέλι αποτελείται από :

1. Υδατάνθρακες – Σάκχαρα: Το μέλι περιέχει σάκχαρα σε ποσοστό 75-80%. Οι δυο κυριότεροι υδατάνθρακες που περιέχονται στο μέλι είναι η φρουκτόζη (35%) και η γλυκόζη (32%). Προέρχονται από τη σακχαρόζη του νέκταρ και το μέλι περιέχει και λίγη μαλτόζη και λίγη σακχαρόζη.
2. Οργανικά οξέα: Το μέλι περιέχει τουλάχιστον 18 οργανικά οξέα, λίγα βασικά εκ’ των οποίων είναι το γλυκονικό οξύ, το κιτρικό οξύ, το οξικό οξύ και το φωσφορικό οξύ.
3. Πρωτεΐνες και αμινοξέα: Οι πρωτεΐνες και τα αμινοξέα που περιέχονται στο μέλι είναι σε μικρή ποσότητα.
4. Μεταλλικά στοιχεία: Αμεταλλικά στοιχεία χλώριο, θείο, φώσφορος. Μεταλλικά στοιχεία κάλιο, ασβέστιο, νάτριο, σίδηρος, μαγνήσιο, μαγγάνιο, χαλκός.
5. Ένζυμα: Τα ένζυμα αυτά προέρχονται από τη μέλισσα, τη γύρη, το νέκταρ αλλά και από παράγοντες ζύμωσης και μικροοργανισμούς και είναι η αμυλάση α, β, η γλυκο-ιμβερτάση και η γλυκο-οξειδάση.
6. Βιταμίνες: Γενικά το μέλι περιέχει πολλές βιταμίνες, άλλα σε μικρές ποσότητες .
7. Αρωματικές/χρωστικές ουσίες: Το μέλι περιέχει πλήθος αρωματικών, χρωστικών και άλλων ουσιών, εκ’ των οποίων πολύ γνωστές είναι η χολίνη και η ακετυλοχολίνη.

Σύγκριση ζάχαρης & μελιού

Η ζάχαρη (σακχαρόζη) είναι κάτι το εντελώς αφύσικο για τον οργανισμό μας, δεν αποθηκεύεται, αφομοιώνεται δύσκολα παράγοντας δυσάρεστα αποτελέσματα όπως οξύτητα στο αίμα, διαταραχές επιπέδου του σακχάρου στο αίμα, εγκεφαλική νωθρότητα μετά από ένα χρονικό διάστημα, μεγάλη πτώση του ανοσοποιητικού (ανοσοκαταστολή), άνοδο σωματικού πάχους, καούρες, δυσπεψία, τοξίνωση και εξασθένιση ολοκλήρου του πεπτικού συστήματος.

Μεγάλες καθημερινές δόσεις ζάχαρης μπορούν να αρρωστήσουν σύντομα έναν οργανισμό και να καταστρέψουν το πάγκρεας. Το μέλι, εκτός των ευεργετημάτων του, κάνει τα ακριβώς ανάποδα από αυτά που δημιουργεί η ζάχαρη, με την εξαίρεση ότι δημιουργεί και αυτό μια μικρή οξύτητα στο αίμα.

Σήμερα, βασικός μάρτυρας της αίγλης και του πλούτου της αρχαίας πόλης, που ιδρύθηκε τον 10ο αιώνα π.Χ., αναπτύχθηκε στα κλασικά και ελληνιστικά χρόνια από τον 4ο ως τον 1ο αιώνα π.Χ. και άκμασε κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο, από τον 1ο αιώνα ως τον 3ο αιώνα μ.Χ., δεν είναι άλλος από τον επισκέψιμο Αρχαιολογικό χώρο Παλατιανού, που δεσπόζει στην κορυφή λόφου με θέα προς όλα τα σημεία του ορίζοντα, κοντά στον Γαλλικό ποταμό.

Στον Αρχαιολογικό χώρο έχουν ανακαλυφθεί σημαντικά ευρήματα, που συνιστούν ταυτόχρονα και σημεία αναφοράς της περιοχής. Πρόκειται για το τιμητικό Ηρώο της επιφανούς οικογένειας του Πατράου και της Αμμίας και των τριών γιών τους, καθώς και για το άγαλμα του Θεού Διόνυσου, που βρέθηκε ολόσωμο με επιγραφή και δορά πάνθηρα.

Το δέος που αισθάνεται κανείς από τη μακραίωνη ιστορία της περιοχής, το αίσθημα σύνδεσης με το ένδοξο παρελθόν αλλά και δημιουργίας σε έναν τόπο που κατά τους αρχαίους χρόνους βασιζόταν σε γεωργοκτηνοτροφικές και βιοτεχνικές δραστηριότητες, καθώς και η ανυπέρβλητη ομορφιά της φύσης των Κρουσσίων δεν θα μπορούσαν να συνθέσουν καλύτερο και ιδανικότερο περιβάλλον σε ό,τι αφορά στην ίδρυση και λειτουργία της μελισσοκομικής μονάδας «Ίωρον».

Στην ετήσια μελισσοκομική παραγωγή, συνεισφέρει σημαντικά και το μελισσοκομείο που συντηρούμε στο όρος Άμπελος της Σάμου. Εκεί όπου, η άγρια φύση, αγέρωχη και ορμητική, επικρατεί με την ιδιαιτερότητα και την απαράμιλλη ομορφιά της και το πλούσιο μικροκλίμα ευνοεί τη φιλοξενία πολλών και σπάνιων ενδημικών φυτών και μιας εντυπωσιακής δασικής βλάστησης (με κυρίαρχες τις βελανιδιές, τα κυπαρίσσια και τα πεύκα).

Βασικό μας μέλημα ευθύς εξαρχής, ήταν και παραμένει, η ποιότητα της παραγωγής και η ανάπτυξη μιας ακλόνητης σχέσης εμπιστοσύνης με το καταναλωτικό κοινό. Στο πλαίσιο αυτό φροντίζουμε το Μέλι Ίωρον να φτάνει στο τραπέζι σας αγνό και ακατέργαστο, έτσι ακριβώς όπως το παράγουν οι μέλισσες, τηρώντας ταυτόχρονα όλες τις προδιαγραφές ασφάλειας και υγιεινής τροφίμων.

Χωρίς καμία επεξεργασία, με απόλυτο έλεγχο της πρώτης ύλης, και πρωτίστως με σεβασμό στη φύση και στο έργο της μέλισσας.

Λόγω της μικρής οικογενειακής παραγωγής τα προϊόντα μας είναι διαθέσιμα σε περιορισμένη ποσότητα.